η Συριακή κρίση έχει ήδη, από τον Μάρτιο 2011, υποχρεώσει περισσότερους από 6,5 εκατ. Σύριους
πρόσφυγες να εγκατασταθούν σε γειτονικές στη Συρία χώρες, κυρίως την Τουρκία, το Λίβανο, την
Ιορδανία και το Ιράκ, με τους περισσότερους από αυτούς να προσβλέπουν στη με κάθε δυνατό μέσο
μετακίνησή τους προς τον «ευρωπαϊκό παράδεισο».
«Ευρώπη-Φρούριο» και διαχείριση της παράνομης μετανάστευσης
Μέχρι και το τέλος του 2014 και παρά τις σαφείς ενδείξεις για ένταση του φαινομένου, η Ευρω-
παϊκή Ένωση έδειξε να υιοθετεί αυτό που ειπώθηκε από τον Ταλεϋράνδο για τη δυναστεία των
Βουρβόνων αμέσως μετά τη Γαλλική Επανάσταση: «δεν έμαθε τίποτε και δεν άλλαξε τίποτε».
Πράγματι, παραμένοντας στη λογική της ανάγκης οχύρωσής της απέναντι στις μεταναστευτικές
πιέσεις, η Ευρωπαϊκή Ένωση θα συνεχίσει την «εκ του μακρόθεν» διαχείριση του φαινομένου
της παράτυπης μετανάστευσης, αφήνοντας το κύριο βάρος ανάσχεσης και διαχείρισης των πιέσε-
ων στα «κράτη-πρώτης γραμμής» του Μεσογειακού Νότου (Ιταλία και Ελλάδα).
Έτσι, οι πολιτικές της Ένωσης συνέχισαν να αναπτύσσονται σε δύο κυρίως επίπεδα. Ένα βραχυπρό-
θεσμο επίπεδο, που στόχευε στην αποτροπή της παράνομης μετανάστευσης και στον έλεγχο των
εξωτερικών συνόρων της Ένωσης, και ένα μεσοπρόθεσμο επίπεδο, όπου η ΕΕ προχώρησε στην
«εξωτερίκευση» των εργαλείων και πολιτικών που είχε –και εξακολουθεί να έχει– στη διάθεσή της.
Οι αναπτυχθείσες πολιτικές της Ένωσης για τη διαχείριση της παράνομης μετανάστευσης απο-
δείχτηκαν αναποτελεσματικές τόσο σε βραχυπρόθεσμο όσο και σε μεσοπρόθεσμο επίπεδο. Το
2015 η μεταναστευτική πίεση στα ευρωπαϊκά σύνορα αυξήθηκε δραματικά, προσθέτοντας σε μια
ήδη πολιτικά κατακερματισμένη –λόγω της οικονομικής κρίσης– Ένωση πρόσθετα προβλήματα.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση έδειξε να ξυπνά από ένα λήθαργο: μέσα σε διάστημα τριών μηνών από τη
«Μεσογειακή τραγωδία», αναλήφθηκαν περισσότερες θεσμικές πρωτοβουλίες από όσες είχαν ανα-
ληφθεί κατά την προηγούμενη δεκαετία, ενώ συγκεκριμένα θεσμικά όργανα της Ένωσης προχώ-
ρησαν σε σειρά προτάσεων με στόχο την άμεση αντιμετώπιση της μεταναστευτικής/προσφυγικής
κρίσης, τη διάσωση ανθρώπινων ζωών και την πάταξη των παράνομων κυκλωμάτων διακίνησης.
Πράγματι, στις 20 Απριλίου η Ύπατη Εκπρόσωπος για Θέματα Εξωτερικής Πολιτικής και Άμυ-
νας F. Mogherini και ο Ευρωπαίος Επίτροπος για Θέματα Μετανάστευσης, Εσωτερικών Υπο-
θέσεων και Ιθαγένειας Δ. Αβραμόπουλος κατέθεσαν
«Δέκα Σημεία Άμεσης Δράσης»
. Πολύ
σύντομα (28 Απριλίου) ακολούθησε η
«Νέα Ευρωπαϊκή Agenda για την Ασφάλεια»
, ενώ στις
13 Μαΐου η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προχώρησε στην υιοθέτηση της «Ευρωπαϊκής Agenda για
τη Μετανάστευση», οι τέσσερις βασικοί πυλώνες της οποίας στόχευαν στην άμεση ανάγκη για
δράση ώστε να μη χαθούν άλλες ζωές, στην βοήθεια προς τις χώρες που βρίσκονται στην
πρώτη γραμμή με ουσιαστικά μέτρα –όπως η αύξηση των πλοίων που συμμετέχουν σε επι-
χειρήσεις υπό τον συντονισμό του Frontex, στη χορήγηση βοήθειας έκτακτης ανάγκης και στην
εκπόνηση σχεδίου δράσης για την πάταξη των
κυκλωμάτων παράτυπης μετανάστευσης
.
Όμως οι παραπάνω, αναμφίβολα δυναμικές, παρεμβάσεις της Ένωσης εξαντλούνταν στο επίπεδο
της «διακηρυκτικής πολιτικής», θέτοντας μια σειρά από υψηλούς –και ταυτόχρονα ανεπαρκώς ορι-
σμένους και αμφίβολης επιτυχίας– στόχους, που ήταν εξαιρετικά δύσκολο –αν όχι αδύνατον– να
υποστηριχθούν από τα μέσα και τα εργαλεία που είχε στη διάθεσή της η Ένωση. Ταυτόχρονα, οι
παραπάνω νέες θεσμικές προτάσεις της ΕΕ δεν συνιστούσαν ολοκληρωμένη, κοινή μεταναστευτι-
κή πολιτική, όπως προβλέπεται στο άρθρο 79 της Συνθήκης Λειτουργίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Στους μήνες που ακολούθησαν, το φαινόμενο της μεταναστευτικής/προσφυγικής κρίσης εντάθηκε
με τρόπο δραματικό. Με τη μεταναστευτική ροή να έχει πλέον «κλειδώσει» στη θαλάσσια Ανατολική
Editorial
Η τραγωδία τον Απρίλιο του 2015, με το θάνατο 700 περίπου μεταναστών μετά τη βύθιση
του πλοίου που τους μετέφερε προς την Ιταλία, διέγειρε τα ανθρωπιστικά αντανακλαστικά
τόσο των Ευρωπαίων πολιτών όσο και των ευρωπαϊκών ηγεσιών.
